Blog de César Salgado

Estiven a traballar cos meus alumnos sobre unha das “semblanzas” de tipos galegos escritas por Álvaro Cunqueiro en libros como Escola de menciñeiros e fábula de varia xente. Descubrín con gozo que moitas destas historias revisitounas, en castellano (Cunqueiro sempre alternou, na miña opinión con mestría, as dúas linguas que hoxe son “cooficiais” na Galiza), ó final da súa vida.

Os textos ponos na rede a Biblioteca Virtual “Miguel de Cervantes”. Son máis de sesenta contos, nun PDF de 289 KB titulado “Las historias gallegas” e encabezado por unha introducción que, ó parecer, escribiu o propio Cunqueiro pouco antes de morrer (febreiro do 1981).

O curioso é que para facer algo máis que ler, e poder traballar cos textos (copiar, editar ou imprimir) ten un que procurar un programa dos moitos que hai na internet para “PDF Password Recovery”. Se un sabe isto, leva uns cinco minutos pasa-los contos ó procesador de textos. Logo, ¿para que poñen barreiras que so un iniciado pode saltar? Ó millor é para dificulta-lo traballo ós profesores que queremos achegar un texto de calidade ós nosos alumnos de Lingua e Literatura.

A nosa ministra di que hai que pagar pola cultura. Os alumnos non van pedir cultura ós pais e poucos pais lles darán cultura se hai que pagala. Os contidos-lixo están xa, gratis, na tele, sete días á semana e vinte e catro horas ó día. Non digamos na internet.

Por favor, facilitade o traballo dos profesores… e Deus vos bendiga por poñer a disposición do público esta xoia de contos.

Moitas melodías, igual que os romances, tiveron unha interesante vida nas súas variantes orais e escritas. Por exemplo, aquí está unha pequena historia do coral da cantata BWV 130 de Bach, Herr Gott, dich loben alle wir.

Algunhas abreviaturas usadas na páxina citada: NBA (nada que ver co baloncesto, é a Neue Bach-Ausgabe); EKG (non é electrocardiograma, senón Evangelisches Kirchengesangbuch); e por suposto, BWV (non é unha marca de coches, é o Bach-Werke-Verzeichnis).

Algunhas arbitrariedades e curiosidades que se encontran estudiando o SI ó nivel de 4º de Educación Primaria:

1. A unidade de masa é o kg, así, con prefixo, e non o gramo.

2. Unha das unidades de masa que máis usamos cotidianamente é a tonelada. Á tonelada deberiamos chamarlle, no SI, megagramo, abreviado Mg, pero aí entrariamos en conflicto co símbolo químico do magnesio…

3. A unidade de volume máis usual é o litro (ó que chamariamos no SI decímetro cúbico).

4. A abreviatura de litro pode ser l ou L (a maiúscula admítese desde 1980 porque nos tipos de letra de imprenta a minúscula pode confundirse coa cifra 1).

5. Moitos libros de texto, e mesmo algúns currículos oficiais recentes, seguen a falar do Sistema Métrico Decimal, cando este foi substituído polo SI no 1960, hai máis de corenta anos… De acordo en que o SI é métrico e decimal, pero hai máis diferencias que o nome.

Andamos a voltas co Sistema Internacional de Unidades (SI), incluídos os múltiplos e submúltiplos, e tomei como referencia as informacións de dúas páxinas: a do Bureau International des Poids et Mesures e a do Centro Español de Metrología.

P.S. (8 - II - 2008). Gracias a Marta encontrei unha páxina coas equivalencias ás medidas dos países anglosaxóns. É un traballo que comparte connosco o profesor Geofredo C. Renison, “Equivalencias de medidas: Longitud. Superficie. Volumen o Capacidad”.

Xoguemos co italiano, un idioma distinto (ma non troppo) ós dous romances habituais na nosa aula. Imos ler e traducir un poema de Gianni Rodari, grazas ó applet de JavaClic (actividade feita na bonaerense Scuola “Edmondo De Amicis” por Cristina Lezama): Possibile? Ma sì…

Por se nos falla algo, aí vai o texto:

Una formica andava
in bicicletta.
Possibile? Ma sì.
E pedalava in fretta?
Non pedalava
per niente:
sedeva sul campanello,
e anche di lì trovava
che il mondo è per metà
bello,
e per l’altra metà divertente.

Máis sobre Gianni Rodari:

http://www.vareseweb.it/giannirodari/ (Comune di Gavirate)

http://www.bdp.it/Rodari/ (”La torta in rete”, Biblioteca di Documentazione Pedagogica - Firenze)

P.S. Realmente esta formiga é optimista. Nada hai feo. O que non é fermoso é divertido. Aí van as traduccións que saíron na escola:

GALEGO

Unha formiga andaba
en bicicleta.
¿Posible? Pois si.
¿E pedaleaba á présa?
Non pedaleaba
nada:
ía sentada no timbre,
e mesmo desde alí encontraba
que o mundo é por metade
fermoso
e pola outra metade divertido.

PORTUGUÊS

Uma formiga andava
em bicicleta.
Possível? Pois sim.
E pedalava depressa?
Não pedalava
para nada:
ía sentada na campainha
e mesmo desde alí achava
que o mundo era pela metade
belo,
e pela outra metade divertido.

ESPAÑOL

Una hormiga andaba
en bicicleta.
¿Posible? Pues sí.
¿Y pedaleaba deprisa?
No pedaleaba
nada:
iba sentada en el timbre,
e incluso desde allí encontraba
que el mundo es por mitad
bello,
y por la otra mitad divertido.

ENGLISH

An ant was travelling
by bike.
Possible? Indeed.
Was it pedalling fast?
It was not pedalling
at all:
it was sitting on the bell,
and even from there it realized
that the world was one half
beautiful,
and the other half fun.

Na clase saen de cando en vez preguntas como ¿por que “avogado” é con “v” en galego? ¿Por que “abogado” é con “b” en español? Eu unhas veces fago referencia á arbitrariedade de certos usos e tradicións da Ortografía e outras veces apunto directamente á Etimoloxía.

Ademais, cando empezamos a usa-los diccionarios encontramos nalgúns información etimolóxica que espertou a curiosidade en máis de un. Recordo, por exemplo, as nosas consultas no DRAE online.

Pois ben, acabo de descubrir, via Librillo de apuntes de Ramón Buenaventura, un diccionario de inglés que trae unha completísima información etimolóxica: Online Etymology Dictionary, posto á disposición do mundo polo seu autor, Douglas Harper.

En español, reducido ó campo biomédico, está o Diccionario médico-biológico (histórico y etimológico) de helenismos (Francisco Cortés Gabaudan - Universidad de Salamanca).

Graciñas máis unha vez a todos aqueles que, como Douglas e Francisco, prescinden de fogos de artificio e fan realidade a sociedade do coñecemento. E a ver se vai rectificando a nosa ministra de Cultura, que tivo a infeliz idea de dicir que a cultura “non pode ser gratis”. ¡Canta falacia no nome dos direitos de autor!

Isto é o que podemos estar a facer sen sabelo, segundo a denuncia de WWF/ADENA. Parece que se están a talar bosques dunha reserva natural de Sumatra (Indonesia) para dedica-las terras ó cultivo de café. E parece tamén que ás grandes empresas como Nestlé, Kraft Foods e outras, non lles importa, porque non comproban de onde vén o café que compran.

Resultado: os tigres, rinocerontes e elefantes da reserva perden pouco a pouco o seu hábitat. Pódese le-lo informe completo (en inglés) baixándoo desde este enlace: “Gone in an instant. How the trade in illegally grown coffee is driving the destruction of rhino, tiger and elephant habitat. Bukit Barisan Selatan National Park. Sumatra, Indonesia” (PDF de 12,9 MB).

Vexo que na clase de galego de 4º de Primaria administrada pola profe Mariña García San León prepararon un “cadáver exquisito”.

Non son caníbales nin mataron a ninguén… Un “cadáver exquisito” (en francés, “cadavre exquis”; en inglés, “exquisite corpse”) é un xogo desenvolvido polos surrealistas en torno a 1925, a partir dun antigo xogo de mesa chamado “consecuencias”. Ademais de ser un xogo, os surrealistas usábano como método para investiga-las posibilidades artísticas do azar. Varias persoas escriben (ou debuxan) por turnos nun papel que se dobla deixando ver so o final do escrito (ou debuxado). O seguinte continúa a obra con esa única referencia, volve dobla-lo papel e así sucesivamente. O nome procede dunha frase composta con este método, “Le cadavre - exquis - boira - le vin - nouveau” (traducido, “o cadáver exquisito beberá o viño novo”).

Esta técnica coñecina nas magníficas clases que nos impartiu Enrique Fernández Castiñeiras sobre o surrealismo (curso 1995/96, Escola de Maxisterio de Compostela, materia “Aproximación ó fenómeno artístico”; poucas veces aprendín tanto en tan poucas horas). Desa época de Maxisterio recordo tamén as posibilidades creativas do “remuíño de ideas”, (máis coñecido polo seu nome en inglés, “brainstorming”), técnica onde hai unha fase de producción de ideas onde prima a cantidade, son benvidas as ideas diverxentes (mesmo disparatadas) e non hai crítica pero si transformación libre das ideas aportadas.

Pois a ver se nos animamos nós tamén. Graciñas a Mariña e ós seus alumnos…

Acabo de saber que o Grupo de Música Antiga “1500″ ten previsto dar un concerto no Teatro “Lauro Olmo” do Barco de Valdeorras o próximo 16 de marzo. Neste grupo cantan e tocan varios coñecidos meus, entre eles o gambista Xurxo Lois Varela Díaz e o sacabuxa José Ignacio Castro Lozano.

“Música antiga” (en inglés, “early music”) é un concepto que abrangue a música da Idade Media, do Renacemento e do Barroco. Unha boa páxina para introducirse é Early Music FAQ.

Os profes de Edugaliza poñen á nosa disposición algunhas actividades educativas nas que hai que usar recursos da internet como fontes de información. Entre elas está unha de Ester Vázquez Blanco sobre María Mariño Carou, escritora recordada este ano no “día das letras galegas”.

Navegando encontrei páxinas para achegarse ó concepto de “WebQuest”, así como ó concepto de “caza do tesouro”.

Hai un interesante directorio de WebQuests en catalán, español e outras linguas. Vino na “Bitácora sobre WebQuest” de Isidro Vidal Uraga.

P.S. (17 - II - 2008). Tomado de “Why is the sky blue?”:

Blue sky: short explanation

Blue light gets scattered (spread) around much more than all the other colors from the sun, causing the sky to appear blue.

Blue sky: a more detailed explanation

Light is made up of electromagnetic waves.

The distance between 2 crests in this wave is called the wavelength.

White light contains all the colors of the rainbow.

The amount of light scattered for any given colour depends on the wavelength of that colour.

All the colors in white light have different wavelengths.

Red light has the longest wavelength.

The wavelength of blue light is about half that of red light.

This difference in wavelength causes blue light to be scattered nearly ten times more than red light. Lord Rayleigh studied this phenomena in detail. It is caused the Tyndall effect or Rayleigh scattering.

Lord Rayleigh also calculated that even without smoke and dust in the atmosphere, the oxygen and nitrogen molecules would still cause the sky to appear blue because of scattering.

When blue light waves try to go straight through an oxygen and nitrogen molecules, its light is scattered in all directions because of this collision.

This scattered blue light is what makes the sky blue.

All other colors (with longer wavelengths than blue light) are scattered too.

Blue light’s short wavelength causes it to be scattered the most.

(The shorther the wavelength of the color, the more that color gets scattered by the atmosphere)

Actually, violet has the shortest wavelength of all colors. Violet is scattered even more than blue light. However, our eyes are much more sensitive to see blue than violet, therefore we see the sky as blue.

Very little visible light is absorbed by the atmosphere.

Blue sky: summary

Blue light’s short wavelength causes it to get scattered around 10 times more by oxygen and nitrogen molecules than the longer wavelengths (like red) of the other colors visible to us.

The blue in the sky we see is scattered blue light.

Take these short online quizzes to test your understanding of this blue sky explanation

Why the Sky is Blue, a Poem by John Ciardi

I don’t suppose you happen to know
Why the sky is blue? It’s because the snow
Takes out the white. That leaves it clean
For the trees and grass to take out the green.
Then pears and bananas start to mellow,
And bit by bit they take out the yellow.
The sunsets, of course, take out the red
And pour it into the ocean bed
Or behind the mountains in the west.
You take all that out and the rest
Couldn’t be anything else but blue.
Look for yourself. You can see it’s true.