Hanacpachap cussicuinin (Hanaq pachap kusikuynin)

Xa falei neste blog de La Lyra Hispana. Pois hoxe traio aquí un vídeo seu, onde cantan a que disque foi a primeira peza polifónica impresa no “novo mundo”, Hanacpachap cussicuinin (o texto está en quechua, e na ortografía estándar escríbese “Hanaq pachap kusikuynin”, ver máis abaixo). Cántana nun contexto moi apropiado, entrando en procesión no templo:

Podemos segui-la música coas partituras de “Hanaq pachap kusikuynin” na CPDL.

Comenta Jeffrey Skidmore, nas notas do seu disco “Moon, sun and all things” que, sorprendentemente, é habitual que so se interpreten dúas estrofas das vinte que hai na fonte orixinal.

Para min non é en absoluto sorprendente. A carencia de edicións musicais, científicas ou prácticas, accesibles ó público, fai que fotocopiemos e reproduzamos sempre as mesmas partituras, cos seus límites e erratas.

Institucións públicas, arquivos eclesiásticos, compañías discográficas e editoras privadas teñen o coñecemento secuestrado, no nome dos direitos de autor (para gañar máis cartos) ou porque editar non é rendible (para non perder cartos).

Vaia, que estamos case como nos tempos en que Mozart tivo que copiar “de oído” o Miserere de Allegri… sobre esta cuestión, véxanse estas páxinas:

• http://en.wikipedia.org/wiki/Miserere_(Allegri)
• http://www.ancientgroove.co.uk/essays/theories.html
• http://www.classical.net/music/comp.lst/works/allegri/miserere.php

P.S. (6 – XI – 2007). Gracias a un amable comentario podo incluír aquí o “Hanaq pachap kusikuynin” interpretado polo Brisbane Concert Choir:

P. S. (20 – VII – 2009). Copio o texto de “Hanaq pachap kusikuynin” tomado da páxina sobre a lingua quechua runasimi.de. Das dúas variantes que alí encontrei escollo a que distingue entre /s/ e /š/ facendo que o primeiro verso sexa “Hanaq pachap kušikuynin”. A distinción entre eses dous fonemas desapareceu en varios dialectos do quechua. Por isto a escrita estándar non representa o /š/ (ver ortografía quechua e fonética quechua en runasimi.de). Pero parece que a antiga transliteración española si o representaba, con “ss”, como en “cussicuinin”…

1. Hanaq pachap kušikuynin
   Waranqakta much’ašqayki
   Yupay ruru puquq mallki
   Runakunap šuyakuynin
   Kallpannaqpa q’imikuynin
   Waqyašqayta.
2. Uyariway much’ašqayta
   Dyuspa rampan, Dyuspa maman
   Yuraq tuqtu hamanq’ayman
   Yupašqalla qullpašqayta
   Wawaykiman šuyušqayta
   Rikuchillay.
3. Chipchiykachaq qatachillay
   P’unchaw pušaq qiyantupa
   Qam waqyaqpaq, mana upa
   Qisaykikta “hamuy” ñillay
   Phiñašqayta qišpichillay
   Šušurwana.
4. Ñuqahina pim wanana
   Mit’anmanta sananmanta
   Tiqsi machup churinmanta
   Llapa yalliq millaymana
   Much’apuway yašuywana
   Wawaykikta.
5. Wiqikta rikuy p’inkikta
   Sukhay sukhay waqachkaqman
   Šunqu qhiwi phutichkaqman
   Kutirichiy ñawiykikta
   Rikuchiway uyaykikta
   Dyuspa maman.
6. Hanaq pachap qalla šanan
   K’anchaq p’unchaw tutayachiq
   Killa paqša rawrayachiq
   Anqelkunap q’uchukunan
   Hinantinpa rirpukunan
   Kawsaq pukyu.
7. Qhapaqmanta miraq šuyu
   Qhapaqkunap Qhapaqninpa
   Ñawpamanta wachaqninpa
   Gracia šuq’uq, aklla phuyu
   Qampim šuyan tiqsi muyu
   Dyus kušichiq.
8. Quri wantu Dyus purichiq
   Huk šimiwan huñišpalla
   Dyus churikta chaypachalla
   Wiksaykipi runakachiq
   Ukhuykipi kamakachaq
   Runap marq’an.
9. Wayna wallpap kušip marq’an
   Pukarampa qišpi punkun
   Awašqaykim, yupay unkun
   Qamtam allwiqpaq akllarqan
   Kikiykipitaq munarqan
   Runa kayta.
10. Ušachipuway kawsayta
    Purum tasqi hupaykuyway
    Dyus sisaq inkill wiwa
    Maymantañach, Aquyayta
    Ušachiyman, qam mamayta
    Qatachillay.
11. K’anchaq rawraq, suma killa
    Chiqan p’unchawpa siqaynin
    Hinantinpa šuyakuynin
    Qam millaqpaq ch’uqi illa
    Mana yawyaq pampa killa
    Dyuspa llaqtan.
12. Qamman Quya pillam paqtan
    Tukuy šantokunamanta
    Llapa Angelkunamanta
    Supaypa umanta waqtan
    Allpawan tupukta t’aqtan
    Šutillayki.
13. Ñukñu ruruq chunta mallki
    Runakunap munay kallcha
    Pukay-pukay sumaq phallcha
    Šut’arpu tukuchiq khallki
    T’itu wach’iq nawillayki
    Qišpi wampu.
14. Qammi kanki Qhapaq tampu
    May-may kamapaš uyaylla
    Qatiqiykipaq munaylla
    Hatun šunqupaš hayrampu
    K’umuykuqkunapaq llamp’u
    Wakchay khuya.
15. Wichq’aykušqa kuši muya
    Qhapaq yayap khaynakuna
    Yupay t’ika, akllakuna
    Jesus puriqchiq uruya
    Pillqu ch’antaq k’anchaq khuya
    Šuyakunqay.
16. Sapallaykin q’imikunqay
    Kanki mama, kay pachapi
    Ña wañuptiy huq pachapi
    Kušikuyman thatkikunqay
    Q’uchukayman yaykuykunqay
    Qhapaq punku.
17. Animayta uturunku
    Qallu llullmiywan llullašpa
    Pallqu kawsayman pupašpa
    Muyupuwan ch’unku-ch’unku.
    Chayñan maywaq intuykunku
    Wantunqanpaq.
18. Hucha supay ayqinqanpaq.
    Yanapaway kallpaykiwan
    Hinašpari wawaykiwan
    Kay wakchaykip k’aynanqanpaq
    Mana tukuq kawsanqanpaq
    Atawchaway.
19. Quri qullqa, qullqi ch’away
    Tita yachaq, waqaychaqa
    Qhapaq mikuy aymuranqa
    Muchunqayta amachaway
    Allin kaypi samachiway
    Qišpinqaypaq.
20. Gloria kachun Dyus yayapaq
    Dyus churipaq hinallataq
    Santo Espiritu paqwantaq
    Kachun gloriya, wiñayllapaq
    Kawsaykunap, kawsayninpaq
    Kuši kachun, Amen.
21. Manaraq pacha tiqsišqa kaptin Sapay Quya,
    Dyusninchikmi, kikinpaq akllašurqanki.