John Cooke: Gloria from the Old Hall manuscript

Traio hoxe un Gloria composto por John Cooke e recollido no “Old Hall manuscript” (ca. 1420). Chama a atención o uso da melodía sincopada ou incluso “a contratempo” (hoquetus), que sobreviviu na música tradicional de moitos pobos, pero que apenas volve aparecer na música occidental académica ou “culta” ata o século XX. Aquí canta o grupo Gothic Voices baixo a dirección de Christopher Page:

Organum “Jube domine silentium” (Limoges, s. XII)

Hoxe traio un exemplo de organum (escola de Saint Martial de Limoges, século XII). Canta o Ensemble Organum baixo a dirección de Marcel Pérès. A gravación é do ano 1983 (“Polyphonie aquitaine du XIIe siècle (Saint Martial de Limoges) – Extraits des matines de Noël”).

A lectura inclúe unha profecía mesiánica de Isaías (capítulo 9), que para algúns anuncia o nacemento de Xesús Cristo. Moitos habedes recoñecer o seu equivalente en inglés polo oratorio Messiah, composto por Handel no século XVIII (The people that walked in darkness, For unto us a child is born).

Non dispoño do texto usado en Limoges; farei unha aproximación, e valereime do que hoxe se coñece como Vulgata, pero advirto de que é unha versión do traballo de Xerome et alii manipulada durante séculos. Ademais, a Vulgata orixinal xa era problemática, por ser tradución dunha versión grega que á súa vez foi tradución dun texto hebreo tamén manipulado durante séculos. Diante disto, pequenas variantes ortográficas, diacrónicas ou diatópicas, como “silencium”, “adleviata” ou “Israhel” apenas teñen importancia… :-)

Jube domine silentium in aures audientium: ut possint intelligere et nos bene dicere. [...]

[9:1] Primo tempore alleviata est terra Zabulon et terra Nephthali: et novissimo aggravata est via maris trans Jordanem Galilaeae gentium.

[9:2] Populus qui ambulabat in tenebris vidit lucem magnam: habitantibus in regione umbrae mortis lux orta est eis.

[9:3] Multiplicasti gentem et non magnificasti laetitiam: laetabuntur coram te sicut qui laetantur in messe: sicut exsultant victores capta praeda quando dividunt spolia.

[9:4] Jugum enim oneris ejus et virgam humeri ejus et sceptrum exactoris ejus superasti sicut in die Madian.

[9:5] Quia omnis violentia praedatio cum tumultu et vestimentum mixtum sanguine erit in combustionem et cibus ignis.

[9:6] Parvulus enim natus est nobis et filius datus est nobis: et factus est principatus super humerum ejus: et vocabitur nomen ejus admirabilis consiliarius, deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis.

Haec dicit dominus deus: [45:22] convertimini ad me et salvi eritis.

Deo gratias.

Esta é a versión de Giovanni Vianini, dirixindo á Schola Gregoriana Mediolanensis:

A seguinte imaxe é unha “edición práctica” deste organum. Tomeina dun libro da propia Schola Gregoriana Mediolanensis, con transcripcións de Ambrogio De Agostini, “Tibi silentium laus” (clicar para ampliar)…

Codex Calixtinus: conductus “Congaudeant catholici” (Ensemble Organum, Marcel Pérès)

Unha das pezas máis famosas do Codex Calixtinus é este conductus “Congaudeant catholici”, aquí interpretado polo Ensemble Organum baixo a dirección de Marcel Pérès. Podería ser a peza a tres voces máis antiga de entre as conservadas (é do século XII), aínda que algúns din que a terceira voz é so unha alternativa á segunda. Por outra banda está o debate sobre a musica ficta ou semitonia subintellecta. Hai versións que (nunha escala de “re” dórica) cantan sempre “si natural”, versións que usan o “si bemol” so para certos floreos ou bordaduras (como esta), e incluso algunha versión que canta sempre “si bemol”. Unha vez pregunteille ao musicólogo José López Calo (que transcribiu a música deste códice) se, vistas as diferentes solucións, era correcto interpretar a peza “tal e como está”, sempre con “si natural”, e el díxome, simplemente, “si”. O que non sei é se mo dixo para quitarme de diante e evitarse longas explicacións (para as cales nin el tería interese nin eu coñecementos de base).

Esta gravación pode encontrarse no disco “Compostela ad Vesperas Sancti Iacobi”, pero se podedes escoitar a este grupo “en vivo” é moito millor que calquera gravación…

Congaudeant catholici
letentur cives celici
die ista.

Clerus pulcris carminibus
studeat atque cantibus
die ista.

Hec est dies laudabilis
divina luce nobilis
die ista.

Qua Iacobus palacia
ascendit ad celestia
die ista.

Vincens Herodis gladium
accepit vite bravium
die ista.

Ergo carenti termino
benedicamus domino
die ista.

Magno patri familias
solvamus laudis gracias
die ista.

Esta é a transcripción de José López Calo na obra La música medieval en Galicia (Fundación “Pedro Barrié de la Maza”, Coruña, 1982; ISBN: 9788485728152), que eu tomo do artigo de Eva Esteve Roldán “La polifonía en el Códice Calixtino”. Clicar para ampliar…

Llibre vermell de Montserrat

Dúas pezas do Llibre vermell de Montserrat (século XIV) interpretadas maxistralmente polo grupo Alla francesca:

Stella splendens in monte

Inperayritz de la ciutat ioyosa

Fixen (a ignorancia e o amor son ousados) transcripcións destas pezas na miña páxina Cancións para usar na aula…