Blog de César Salgado

Os papeis terman do que lles poñen, e internet nin che conto…

Venres negro para a cultura galega

O recentemente importado costume consumista do “black Friday” estreouse, por azar, como un venres negro para a cultura de Galicia.

Entre onte e hoxe coincidiron varias mortes: a do grande literato Xosé Neira Vilas (de quen xa falei aquí), a da filósofa Esperanza Guisán Seixas e as de dous teólogos, Xosé Alvilares Moure e Xosé Chao Rego.

A este último coñecino persoalmente a través da revista Irimia, aló polos anos oitenta e noventa, cando eu cría ser cristián. Era parte da miña inmadurez adolescente, un delirio: eu case non me coñecía a min mesmo nin coñecía apenas o cristianismo (case ninguén o fai, pero esa é outra historia).

Gardo bos recordos de Pepe Chao, porque era un home bo. Tamén os gardo doutra xente que facía a revista, sempre camiñando a contracorrente; con eles aprendín a ver moitos grises onde antes so vía branco e negro. Seguro que, de haber outra vida, Pepe e mailos outros que morreron non descansan en paz, xa estarán a traballar nalgunha cousa… :-)

28 Novembro 2015 Posted by | Galicia, Literature, Philosophy, Religion | Deixar un comentario

Gastoldi: Bellissima Mirtilla

Traio hoxe o balletto “La bellezza”, composto por Giovanni Giacomo Gastoldi (ca. 1555 – 1609). A interpretación é da Cappella Transylvanica (director: Cornel Groza)…

A obra completa é unha publicación do 1591. Na edición do 1596 leva por título Balletti a cinque voci con li suoi versi per cantare, sonare et ballare con una mascherata de cacciatori a sei voci et un concerto de pastori a otto.

Fontes do texto: Choral Public Domain Library, onde hai varias transcripcións da música e International Music Score Library Project, onde se pode ver un escaneado coa edición de Pietro Phalesio (1596).

1. Bellissima Mirtilla,
tu di luce avanzi il Sol.
E con un raggio sol
accendi mille cor.
Chi sempre mai del foco tuo sfavilla
può viver lieto ogn’ hor.
Fa, la, la…

2. Coi tuoi leggiadri sguardi
fai hor viver, hor morir.
Ne alcun si può schermir
dal grande tuo valor.
Chi vuol fuggir hà sempre i passi tardi
e parte tutto ardor.
Fa, la, la…

3. Beltà celeste in terra
in te scorge occhio mortal.
Ne odor spirano egual
al tuo di Maggio i fior.
Innanzi a te humil anco s’atterra
pietà chiedendo Amor.
Fa, la, la…

4. Se vinto a te s’inchina
chi fu sempre invitto arcier,
ben vuol ogni dover
che a te dian tutti honor
e lodi ognun quella beltà divina
per cui languisce e muor.
Fa, la, la…

As expresións da segunda estrofa “passi tardi” e “schermir” recordan o soneto “Solo et pensoso” (Canzoniere, XXXV) de Francesco Petrarca (1304 – 1374). Lamentablemente, poucas reminiscencias de Petrarca se encontran nestes poemas, que se salvan porque os musicou Gastoldi. Non deixa de asombrarme, por moito que o fenómeno se repita hoxe, que as creacións do espírito humano poidan esquecerse e dexenerar durante “séculos escuros” despois dunha “idade dourada” como a de Dante e Petrarca. Este é o soneto do que falo:

Solo et pensoso i piú deserti campi
vo mesurando a passi tardi et lenti,
et gli occhi porto per fuggire intenti
ove vestigio human l’arena stampi.

Altro schermo non trovo che mi scampi
dal manifesto accorger de le genti,
perché negli atti d’alegrezza spenti
di fuor si legge com’io dentro avampi:

sì ch’io mi credo omai che monti et piagge
et fiumi et selve sappian di che tempre
sia la mia vita, ch’è celata altrui.

Ma pur sí aspre vie né sí selvagge
cercar non so ch’Amor non venga sempre
ragionando con meco, et io co’llui.

11 Febreiro 2015 Posted by | Dance, Gastoldi, Literature, Music, Petrarca, Poetry, Vocal music | Deixar un comentario

Morreu Agustín García Calvo

Vida e obras de Agustín García Calvo na Editorial Lucina.

2 Novembro 2012 Posted by | Human Rights, Language, Literature, Philosophy, Poetry, Politics, Spain | Deixar un comentario

Por que os reis son reis

Esta viñeta que vin hoxe no Facebook e cuxo autor é “El Roto” (El País, 20 – IV – 2012) recordoume ó escritor e pedagogo Gianni Rodari. Rodari formulaba miles de preguntas como método de creación, e respondeu a unha delas con desacostumada contundencia: “¿Por que os reis son reis? Os reis son reis porque o din eles. Pero sono so mentras a xente llelo permite. Cando o pobo se dá conta de que os reis son persoas como as demais e ten forza abondo para botalos, proclámase a república. […]”. Para reflexionar.

Texto da viñeta:

“El poder emana del pueblo: de su sumisión, concretamente”.

26 Outubro 2012 Posted by | Education, Gianni Rodari, Human Rights, Humour, Literature, Politics | Deixar un comentario

Europa morre ó compás neoliberal

Schiller / Beethoven / The Muppets: “An die Freude”

24 Setembro 2012 Posted by | Beethoven, Human Rights, Humour, Literature, Music, Poetry, Politics, Visual arts, Vocal music | Deixar un comentario

Gloria Fuertes: “Pienso mesa y digo silla”

Hoxe traio un poema de Gloria Fuertes, que algúns clasifican inexplicablemente como “infantil”. Protesto: o simple tamén pode ser profundo…

Pienso mesa y digo silla,
compro pan y me lo dejo,
lo que aprendo se me olvida,
lo que pasa es que te quiero.

La trilla lo dice todo;
y el mendigo en el alero,
el pez vuela por la sala,
el toro sopla en el ruedo.

Entre Santander y Asturias
pasa un río, pasa un ciervo,
pasa un rebaño de santas,
pasa un peso.

Entre mi sangre y el llanto
hay un puente muy pequeño,
y por él no pasa nada,
lo que pasa es que te quiero.

Nota: encontrei este poema no blog do doutor José Ramón Alonso Peña, a quen debemos un importante labor divulgativo no campo da Neurobioloxía, tanto na súa páxina como no portal Autismo Diario. Graciñas por compartir coñecemento e beleza.

10 Xullo 2012 Posted by | Education, Gloria Fuertes, Literature, Poetry, Science | Deixar un comentario

Morreu Xaime Isla Couto

Morreu o intelectual e político galeguista Xaime Isla Couto. Entre outras moitas cousas, foi un dos promotores da Editorial Galaxia. Tamén fundou a Sociedade de Estudos, Publicacións e Traballos (SEPT), que traduciría a Biblia ao galego e editaría durante anos a revista de pensamento cristián Encrucillada.

A noticia aparece, entre outros medios, no Faro de Vigo.

25 Abril 2012 Posted by | Galicia, Literature, Politics, Religion | Deixar un comentario

O texto orixinal de “A esmorga”, traducido ao inglés

O texto orixinal de “A esmorga”, a obra máis coñecida de Eduardo Blanco Amor, xa pode lerse en tradución inglesa. Copio un extracto da noticia “Blanco Amor xa fala inglés” (Marcos Pérez Pena en Praza Pública, 14 – IV – 2012)…

Este domingo preséntase en Ourense a tradución ao inglés d’A Esmorga, a novela máis popular do escritor, co título de On a Bender. Será nas Burgas ás doce do mediodía. O libro, editado pola editorial galesa Planet, cunha longa relación coa literatura galega (traduciu a Ferrín, Castelao ou Casares) foi adaptado por Craig Patterson, cumprindo a encomenda realizada pola Deputación de Ourense e o Pen Clube, coa colaboración da Editorial Galaxia. On a Bender presentouse en Cardiff hai dúas semanas e agora comeza a súa andaina no noso país.

Esta edición ten a particularidade, ademais, de que é a primeira tradución que presenta o texto orixinal da obra, cos fragmentos eliminados pola censura. De feito o texto completo non se puido ler en galego até a reedición que fixo Galaxia en 2010. […]

14 Abril 2012 Posted by | Education, Galicia, Human Rights, Language, Literature | Deixar un comentario

Ms. Escorial (s. XV): “Hora may che fora son” (Ensemble Ars Italica; Ensemble Micrologus)

Preciosa canción napolitana do século XV. O tema é moi típico desa época: a monxa moza que desexa colgar os hábitos porque envexa outros hábitos que a natureza lle trae ao desexo… :-)

This work is taken from the codex Ms. Escorial IV.a.24, copied in the Napolitain area, Italy, around 1450-60.

“Hora may che fora son” (voice: Gloria Moretti; lute, vielle, harp, slide trumpet, bombard, dulcian). Ensemble Ars Italica. Sigrid Lee, Francis Biggi & Marco Ferrari, dir. “Musica del XV Secolo in Italia”. Sigrid Lee (voice, vielle, direction), Gloria Moretti (voice), Alessandra Fiori (voice, portative organ), Claudio Cavina (voice), Marco Beasley (voice), Marco Ferrari (voice, double flute, shawm, bombard, direction), Giovanna Ferrari (voice), Francis Biggi (lute, gittern, direction), Perla Manfrè (harp), Guido Morini (organ), Pier G. Callegari (bombard, slide trumpet), Dante Bernardi (bombard, dulcian), Franco Perfetti (dulcian):

“Hora may che fora son” (Ensemble Micrologus):

Texto copiado de Allan W. Atlas: “Music at the Aragonese Court of Naples”, Cambridge University Press. ISBN: 9780521248280 (1985 edition), 9780521088305 (2008 edition). Parece que o copista adaptou o texto á ortografía do catalán: por exemplo, “que” corresponde co italiano moderno “che”; “sense” sería “senza”, etcétera. Chama a atención o uso do punt volat. O último verso da terceira estrofa escapa do metro (quizá se “dramatizaba” sen música). A ortografía non segue un criterio homoxéneo: unha mesma palabra aparece escrita “quuy”, “quy” e “cuy” (italiano moderno “chi”). Non vin o manuscrito, quizá algún erro sexa da transcrición. A palabra “bazunya” (quinta estrofa) supoño que é o moderno “bisogna”.

Ora may, que ffora’n ço,
non vol’ essere piu monequa;
que arça li sia la tonequa
a quuy se la vesta piu.

1. Stava en quello monasterio
com’ una cossa perduta.
Sense nullo reffrigerio;
non vedia ni era veduta.
Ora may que·nde soy suta
non vol’ essere piu monequa;
que arça li sia la tonequa
a quuy se la vesta piu.

2. Soro mia: po’ ca son suta
suta fora de l’inferno
damo ·nda festa e gaudimo
bona vita e bon governo;
que si campase en aterno
non vollo esere piu monequa;
que arça li sia la tonequa
a qui se la vesta piu.

3. Soro mia: tu ay cagone;
m’a’ ben digcho la vertate:
que no ·nx’ a pejo presone
que perder la libertate;
an porder da quuyli frate
si ·nxe stava piu, ero morta;
veniano tocar la porta:
“Abra-me, que frate Petro so.”

4. Quando vano per la via
sercando la caritate,
con la votxe dotxa e pia:
“Date-li pan, a li ffrate,”
tanto ne a piatate
e votcere complatxere,
me de star en lur potere
no me ·nxe colene piu.

5. Soro mia: voi que te diqua?
ffrat’ e prest’ e saculare,
cuy me vole per amica
bazunya aga dinare;
que ma vollo maritare,
non vollo essere piu monequa;
que arça li sia la tonequa
a quy sse la vesta piu.

6. E fatxendo tala vita,
non se mello paradisso
qu’esser amata e ben servita
com joc’ e solas’ e riço;
e le jure en promisso,
non vollo essere piu monequa;
que arça li sia la tonecha
a cuy se la veste piu.

7. Soro mia, io maritare
me vorria, si potesse.
Sense roba e dinare
non se cantano le misse.
Ora may, que scrit scrisse:
non vollo essere piu monequa;
que arça li sia la tonecqua
a cuy se la vesta piu.

8. Soro mia: tu hay bon tempo;
non te poy alamantare,
que hay lo marito jovaneto
que te fay scotolare.
Eu ne votxere pillare
per a dar-me ·nde platxere,
que de star en monasterio
no me ·nxe colleno piu.

6 Abril 2012 Posted by | History, Language, Literature, Music, Vocal music | Deixar un comentario

“Cen primaveras de Álvaro Cunqueiro (1911 – 2011)” e “El incierto señor Cunqueiro” (documentais)

A través do blog de Manuel Forcadela, “O Ximnasio de Academo”, coñecín este documental sobre o meu escritor preferido, Álvaro Cunqueiro. O documental preparouno o Grupo de Intervención Audiovisual e Literaria (GRIAL) da Facultade de Filoloxía e Tradución da Universidade de Vigo, e leva por título “Cen primaveras de Álvaro Cunqueiro (1911 – 2011)”. É un mosaico biobibliográfico e crítico sobre a vida e a obra do escritor mindoniense con motivo do centenario do seu nacemento. Nel podemos oír as voces do propio Cunqueiro e de Ramón Otero Pedrayo, e fragmentos de entrevistas realizadas a literatos e estudosos da literatura:

Outro documental que non coñecía sobre Cunqueiro, realizado por Antón Reixa e Miguel-Anxo Murado. Leva por título “El incierto señor Cunqueiro”, e tamén combina imaxes de arquivo con entrevistas a, entre outros:

Boa parte dos cortes nos que fala Cunqueiro tomáronse de dúas fontes: a) a entrevista que lle fixo César Morán (1981), publicada en “Haberá primavera: catorce poemas, catorce cancións” (Galaxia, Vigo, 2011; ISBN: 9788498653977); e b) a entrevista que lle fixo Joaquín Soler Serrano para o programa “A fondo” de Radiotelevisión Española (1978), que se pode ver aquí:

16 Marzo 2012 Posted by | Cunqueiro, Education, Galicia, History, Language, Literature, Poetry | Deixar un comentario