Blog de César Salgado

Os papeis terman do que lles poñen, e internet nin che conto…

Venres negro para a cultura galega

O recentemente importado costume consumista do “black Friday” estreouse, por azar, como un venres negro para a cultura de Galicia.

Entre onte e hoxe coincidiron varias mortes: a do grande literato Xosé Neira Vilas (de quen xa falei aquí), a da filósofa Esperanza Guisán Seixas e as de dous teólogos, Xosé Alvilares Moure e Xosé Chao Rego.

A este último coñecino persoalmente a través da revista Irimia, aló polos anos oitenta e noventa, cando eu cría ser cristián. Era parte da miña inmadurez adolescente, un delirio: eu case non me coñecía a min mesmo nin coñecía apenas o cristianismo (case ninguén o fai, pero esa é outra historia).

Gardo bos recordos de Pepe Chao, porque era un home bo. Tamén os gardo doutra xente que facía a revista, sempre camiñando a contracorrente; con eles aprendín a ver moitos grises onde antes so vía branco e negro. Seguro que, de haber outra vida, Pepe e mailos outros que morreron non descansan en paz, xa estarán a traballar nalgunha cousa… :-)

28 Novembro 2015 Posted by | Galicia, Literature, Philosophy, Religion | Deixar un comentario

J. S. Bach: Choral “Es ist genug” (aus BWV 60)

Traio hoxe un coral que Bach harmonizou para a cantata “O Ewigkeit, du Donnerwort” BWV 60, estreada no 1723 (non confundir coa cantata BWV 20, que leva o mesmo título). Podemos segui-las notas destas obras coas partituras de J. S. Bach no IMSLP.

A música é adaptación dunha obra escrita no 1662 por Johann Rudolf Ahle. O tritono inicial da melodía é inusual, e tamén o é o cromatismo da harmonía (ver análise histórica da melodía “Es ist genug”).

Este é o coral, non interpretado por un coro senón polos instrumentistas dunha orquestra que ían ensaia-lo concerto para violín de Alban Berg (obra na que se cita este coral)…

Aquí poño o texto (fonte: páxina de Walter F. Bischof cos textos das cantatas de Bach), baseado na quinta estrofa do himno escrito no 1662 por Franz Joachim Burmeister e musicado polo devandito Johann Rudolf Ahle. O himno pode interpretarse como glosa da oración de Elías (1 Re 19:4).

Es ist genug [genung];
Herr, wenn es dir gefällt,
so spanne mich doch aus!
Mein Jesus kommt [kömmt];
nun gute Nacht, o Welt!
Ich fahr ins Himmelshaus.
Ich fahre sicher hin mit Frieden,
mein großer Jammer bleibt danieden.
Es ist genug [genung].

Aquí vai a cantata completa, gravada no 1964 polo Münchener Bach-Chor baixo a dirección de Karl Richter:

Outra versión da cantata, cun son máis historicista, é esta gravada no 1998 polos Amsterdam Baroque Orchestra and Choir baixo a dirección de Ton Koopman:

25 Marzo 2015 Posted by | Johann Sebastian Bach, Music, Religion, Vocal music | Deixar un comentario

J. S. Bach: Choral “Komm, o Tod, du Schlafes Bruder” (aus BWV 56)

Traio hoxe un coral que Bach harmonizou para a cantata “Ich will den Kreuzstab gerne tragen” (BWV 56), estreada no 1726. Podemos segui-las notas desta obra coas partituras de J. S. Bach no IMSLP.

Coral interpretado polos vocal concertisten baixo a dirección de Kristian Commichau:

Outra versión, interpretada polo Balthasar-Neumann Chor baixo a dirección de Thomas Hengelbrock:

Neste vídeo podemos ve-la partitura, parece que a gravación a dirixiu Rudolf Baumgartner no 1956:

Aquí poño o texto (fonte: páxina de Walter F. Bischof cos textos das cantatas de Bach), baseado nunha estrofa do himno “Du, o schönes Weltgebäude” (Johann Franck, 1653).

Komm, o Tod, du Schlafes Bruder,
komm und führe mich nur fort;
löse meines Schiffleins Ruder,
bringe mich an sichern Port!
Es mag, wer da will, dich scheuen,
du kannst mich vielmehr erfreuen;
denn durch dich komm ich herein
zu dem schönsten Jesulein.

As lecturas correspondentes ó culto luterano que acompañarían a esta cantata serían Ef 4:22-28 e Mt 9:1-8 (poden verse na compilación feita por Francis Browne).

20 Marzo 2015 Posted by | Johann Sebastian Bach, Music, Religion, Vocal music | Deixar un comentario

J. S. Bach: cantata BWV 140, “Wachet auf, ruft uns die Stimme”

Traio hoxe unha das máis famosas cantatas de Bach, “Wachet auf, ruft uns die Stimme” (BWV 140), estreada no 1731. Podemos segui-las notas desta obra coas partituras de J. S. Bach no IMSLP.

Cantata completa, interpretada por Amsterdam Baroque Orchestra and Choir baixo a dirección de Ton Koopman:

Coro inicial interpretado por Chor und Orchester der J. S. Bach-Stiftung, Sankt Gallen baixo a dirección de Rudolf Lutz:

Outra vez a cantata completa, agora interpretada polo Concentus musicus Wien e o Tölzer Knabenchor baixo a dirección de Nikolaus Harnoncourt; non me gusta moito como a leva, póñoa porque no vídeo podemos segui-la partitura:

Aquí poño os textos (fonte: páxina de Walter F. Bischof cos textos das cantatas de Bach).

1. Coro.

Wachet auf, ruft uns die Stimme
der Wächter sehr hoch auf der Zinne,
Wach auf, du Stadt Jerusalem!
Mitternacht heißt diese Stunde;
Sie rufen uns mit hellem Munde:
Wo seid ihr klugen Jungfrauen?
Wohl auf, der Bräutgam kömmt;
steht auf, die Lampen nehmt! Alleluja!
Macht euch bereit
zu der Hochzeit,
ihr müsset ihm entgegen gehn!

2. Recitativo (Tenor).

Er kommt, er kommt,
Der Bräutgam kommt!
Ihr Töchter Zions, kommt heraus,
Sein Ausgang eilet aus der Höhe
In euer Mutter Haus.
Der Bräutgam kommt, der einem Rehe
Und jungen Hirsche gleich
Auf denen Hügeln springt
Und euch das Mahl der Hochzeit bringt.
Wacht auf, ermuntert euch!
Den Bräutgam zu empfangen!
Dort, sehet, kommt er hergegangen.

3. Aria-Duetto: Seele (Sopran), Jesus (Bass).

[Seele] Wenn kömmst du, mein Heil?
[Jesus] Ich komme, dein Teil.
[Seele] Ich warte mit brennendem Öle.
[beide] Eröffne [ich öffne] den Saal
zum himmlischen Mahl.
[Seele] Komm, Jesu!
[Jesus] Komm, liebliche Seele!

4. Choral (Tenor)

Zion hört die Wächter singen,
Das Herz tut ihr vor Freuden springen,
Sie wachet und steht eilend auf.
Ihr Freund kommt vom Himmel prächtig,
Von Gnaden stark, von Wahrheit mächtig,
Ihr Licht wird hell, ihr Stern geht auf.
Nun komm, du werte Kron,
Herr Jesu, Gottes Sohn!
Hosianna!
Wir folgen all
Zum Freudensaal
Und halten mit das Abendmahl.

5. Recitativo (Bass).

So geh herein zu mir,
Du mir erwählte Braut!
Ich habe mich mit dir
Von Ewigkeit vertraut.
Dich will ich auf mein Herz,
Auf meinem Arm gleich wie ein Siegel setzen
Und dein betrübtes Aug ergötzen.
Vergiß, o Seele, nun
Die Angst, den Schmerz,
Den du erdulden müssen;
Auf meiner Linken sollst du ruhn,
Und meine Rechte soll dich küssen.

6. Aria-Duetto: Seele (Sopran), Jesus (Bass).

[Seele] Mein Freund ist mein,
[Jesus] Und ich bin dein,
[beide] Die Liebe soll nichts scheiden.
Ich will [du sollst] mit dir [mir] in Himmels Rosen weiden,
Da Freude die Fülle, da Wonne wird sein.

7. Choral

Gloria sei dir gesungen
Mit Menschen- und englischen Zungen,
Mit Harfen und mit Zimbeln schon.
Von zwölf Perlen sind die Pforten,
An deiner Stadt; wir sind Konsorten
Der Engel hoch um deinen Thron.
Kein Aug hat je gespürt,
Kein Ohr hat je gehört
Solche Freude.
Des sind wir froh,
Io, io!
Ewig in dulci jubilo.

As lecturas correspondentes ó culto luterano que acompañarían a esta cantata serían 1Tes 5:1-11, 2Cor 5:1-10 e Mt 25:1-13 (poden verse na compilación feita por Francis Browne).

8 Marzo 2015 Posted by | Johann Sebastian Bach, Music, Religion, Vocal music | Deixar un comentario

Morreu Xaime Isla Couto

Morreu o intelectual e político galeguista Xaime Isla Couto. Entre outras moitas cousas, foi un dos promotores da Editorial Galaxia. Tamén fundou a Sociedade de Estudos, Publicacións e Traballos (SEPT), que traduciría a Biblia ao galego e editaría durante anos a revista de pensamento cristián Encrucillada.

A noticia aparece, entre outros medios, no Faro de Vigo.

25 Abril 2012 Posted by | Galicia, Literature, Politics, Religion | Deixar un comentario

Neil MacGregor sobre o cilindro de Ciro: “2600 years of history in one object”

Neil MacGregor, historiador da arte e director do British Museum, fai nesta conferencia de vinte minutos un resumo da importancia histórica, relixiosa e política do cilindro de Ciro:

Versión con subtítulos en inglés dispoñible en: “2600 years of history in one object”.

27 Febreiro 2012 Posted by | Education, History, Iran, Iraq, Israel, Philosophy, Politics, Religion, United Kingdom, United States | Deixar un comentario

Recordando a Óscar Romero

Este é un dos fragmentos de homilía máis coñecidos de Óscar Romero:

É importante escoitar integramente esta outra homilía, pronunciada por Óscar Romero pouco antes do seu asasinato. Nos primeiros minutos non se aparta moito das mensaxes pastorais correntes, fai referencias aos textos bíblicos e á intervención de Deus na Historia. Pero logo dedica a parte central a describir os horrores da represión, as torturas, as “desaparicións”, as “execucións extraxudiciais”… Pon de manifesto non so a desproporción entre a violencia “de esquerdas” e a violencia “de direitas”, senón tamén a desconexión entre ambas, xa que a violencia represiva se exerce contra actores políticos non violentos, como sindicalistas, mestres e campesiños. Óscar Romero é un exemplo marabilloso de conversión, e o seu discurso é un exemplo marabilloso de ética: é moi distinto ser xusto a ser equidistante. Recoñecendo e explicitando as virtudes e os defectos que, desde a súa perspectiva, tiñan as accións dos diversos actores, Óscar Romero toma partido polos oprimidos, e pide a conversión de todos, pero sobre todo daqueles que máis lonxe están dela, isto é, dos opresores.

“Homilía de monseñor Romero”…

O asasinato de Óscar Romero foi no 1980. Para saber máis sobre a situación de El Salvador naqueles anos, e sobre a conversión de Óscar Romero, traio un documental, “El Salvador: muerte de un arzobispo”. A súa transformación teolóxica e persoal foi tan grande que pasou de ser inimigo e represor dos teólogos da liberación a ser mártir por predicar esa mesma liberación. O documental non é profundo nin exhaustivo, pero hai máis cousas na rede para completar a información. Lamentablemente, a imaxe é deficiente (creo que procede dunha cinta VHS moi gastada).

“El Salvador: muerte de un arzobispo” 1/4:

“El Salvador: muerte de un arzobispo” 2/4:

“El Salvador: muerte de un arzobispo” 3/4:

“El Salvador: muerte de un arzobispo” 4/4:

18 Xaneiro 2012 Posted by | El Salvador, History, Human Rights, Politics, Religion | Deixar un comentario

Die Zauberflöte (Mozart): “O Isis und Osiris” (Martti Talvela)

Traio hoxe ao baixo Martti Talvela cantando “O Isis und Osiris”. Esta aria compúxoa Mozart para a ópera (ou Singspiel) titulada Die Zauberflöte. O libreto escribiuno Emanuel Schikaneder, e o personaxe é Sarastro, sumo sacerdote do templo (quizá alegoría dun grande mestre masónico).

Aquí unha boa interpretación en directo…

E aquí unha boa gravación de estudio…

O Isis und Osiris, schenket
der Weisheit Geist dem neuen Paar!
Die ihr der Wandr’er Schritte lenket,
stärkt mit Geduld sie in Gefahr.

Laßt sie der Prüfung Früchte sehen,
doch sollen sie zu Grabe gehen,
so lohnt der Tugend kühnen Lauf,
nehmt sie in euren Wohnsitz auf.

26 Outubro 2011 Posted by | History, Mozart, Music, Opera, Philosophy, Politics, Religion, Vocal music | Deixar un comentario

Organum “Jube domine silentium” (Limoges, s. XII)

Hoxe traio un exemplo de organum (escola de Saint Martial de Limoges, século XII). Canta o Ensemble Organum baixo a dirección de Marcel Pérès. A gravación é do ano 1983 (“Polyphonie aquitaine du XIIe siècle (Saint Martial de Limoges) – Extraits des matines de Noël”).

A lectura inclúe unha profecía mesiánica de Isaías (capítulo 9), que para algúns anuncia o nacemento de Xesús Cristo. Moitos habedes recoñecer o seu equivalente en inglés polo oratorio Messiah, composto por Handel no século XVIII (The people that walked in darkness, For unto us a child is born).

Non dispoño do texto usado en Limoges; farei unha aproximación, e valereime do que hoxe se coñece como Vulgata, pero advirto de que é unha versión do traballo de Xerome et alii manipulada durante séculos. Ademais, a Vulgata orixinal xa era problemática, por ser tradución dunha versión grega que á súa vez foi tradución dun texto hebreo tamén manipulado durante séculos. Diante disto, pequenas variantes ortográficas, diacrónicas ou diatópicas, como “silencium”, “adleviata” ou “Israhel” apenas teñen importancia… :-)

Jube domine silentium in aures audientium: ut possint intelligere et nos bene dicere. […]

[9:1] Primo tempore alleviata est terra Zabulon et terra Nephthali: et novissimo aggravata est via maris trans Jordanem Galilaeae gentium.

[9:2] Populus qui ambulabat in tenebris vidit lucem magnam: habitantibus in regione umbrae mortis lux orta est eis.

[9:3] Multiplicasti gentem et non magnificasti laetitiam: laetabuntur coram te sicut qui laetantur in messe: sicut exsultant victores capta praeda quando dividunt spolia.

[9:4] Jugum enim oneris ejus et virgam humeri ejus et sceptrum exactoris ejus superasti sicut in die Madian.

[9:5] Quia omnis violentia praedatio cum tumultu et vestimentum mixtum sanguine erit in combustionem et cibus ignis.

[9:6] Parvulus enim natus est nobis et filius datus est nobis: et factus est principatus super humerum ejus: et vocabitur nomen ejus admirabilis consiliarius, deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis.

Haec dicit dominus deus: [45:22] convertimini ad me et salvi eritis.

Deo gratias.

Esta é a versión de Giovanni Vianini, dirixindo á Schola Gregoriana Mediolanensis:

A seguinte imaxe é unha “edición práctica” deste organum. Tomeina dun libro da propia Schola Gregoriana Mediolanensis, con transcripcións de Ambrogio De Agostini, “Tibi silentium laus” (clicar para ampliar)…

19 Outubro 2011 Posted by | Early polyphony, History, Language, Music, Religion, Vocal music | Deixar un comentario

und Gott sah dass es gut war?

No nome de Deus clementísimo, misericordiosísimo, non esperes coherencia ou “lóxica” no que segue, escribo principalmente para min mesmo, di me medesmo meco mi vergogno, como catarse e apocatástase, etsi Deus non daretur. Hoxe tiven un día estraño dentro dunha semana estraña dentro dun ano estraño dentro dunha existencia estraña, e o que non chove por fóra chóveo por dentro… und Gott sah dass es gut war?

Aleph. Quomodo sedet sola civitas plena populo:
facta est quasi vidua domina gentium;
princeps provinciarum facta est sub tributo.

Antes que comáis a Dios
en este sacro manjar,
alma, será bien pensar
quién es Dios y quién sois vos.

Antes que en vuestra posada
recibáis al Rey del cielo,
vivid, alma, con recelo,
si estáis bien aparejada.

Y pues recibís a Dios,
en este sacro manjar,
alma, será bien pensar
quién es Dios y quién sois vos.

O che splendor dei luminosi rai
sento ferirmi agli occhi!
E par’ che il cor mi tocchi
una dolcezza smisurata e nuova.
Credo che qui si trova
la cagion del mio male:
che certo un lume tale
con sì strana dolcezza
non puot’ uscir se non da sua bellezza!

7 Xullo 2011 Posted by | Francisco Guerrero, Juan Gutiérrez de Padilla, Literature, Music, Palestrina, Philosophy, Poetry, Religion, Vocal music | Deixar un comentario